Zgodnie z art. 91 ust. 2a „starej” ustawy zamawiający publiczny kryterium ceny mógł zastosować jako jedyne kryterium oceny ofert, jeżeli określił w opisie przedmiotu zamówienia standardy jakościowe odnoszące się do wszystkich istotnych cech przedmiotu zamówienia oraz wykazał w załączniku do protokołu w jaki sposób zostały uwzględnione w opisie przedmiotu zamówienia koszty cyklu życia, z wyjątkiem dawnych trybów zapytania o cene i licytacji elektronicznej.
I wówczas, i dziś niektórzy twierdzą, że cena jako jedyne kryterium oceny ofert nie zapewnia uzyskania najlepszej jakość dostaw, usług, oraz robót budowlanych. To oczywiście teza nieuprawniona.
Cena jest najlepszym kryterium oceny ofert. To kryterium mierzalne, zobiektyzowane, związane z przedmiotem zamówienia, a więc nie dotyczące właściwości wykonawcy, a wykonawcy konkurują ceną.
Nikt i nigdy nie wykazał, że stosowane ceny jako jedynego kryterium oceny ofert nie zapewni uzyskania najlepszej jakość dostaw, usług, oraz robót budowlanych. Nie ma żadnej korelacji pomiędzy stosowaniem ceny jako jedynego kryterium oceny ofert a nieuzyskaniem najlepszych efektów zamówienia. Warto zwrócić uwagę, że przepis art. 17 ustawy Pzp „mówi”, iż zamawiający może uzyskać najlepszą jakość dostaw, usług, oraz robót budowlanych, uzasadnioną charakterem zamówienia, w ramach środków, które zamawiający może przeznaczyć na jego realizację. Jakość kosztuje. Jeżeli zamawiający nie posiada środków finansowych (czytaj: pieniędzy) na jakość, to tej jakości nie kupi stosując nawet 100 kryteriów jakościowe.
Dziś stosowanie ceny jako jedynego kryterium oceny ofert stało się racjonalnie popularne. Oczywiście, pod pewnymi warunkami. Oferta z najniższą ceną nie oznacza, że wykonawca oferuje dostawę, usługę lub roboty budowlane nienajlepszej jakości. Tak będzie, gdy zamawiający bezrefleksyjnie ukształtuje pozostałe warunki zamówienia.
Warto przypomnieć motyw 92 dyrektywy 2014/24/UE: „Zamawiający powinni wybierać takie kryteria oceny ofert, które umożliwią im otrzymanie wysokiej jakości robót budowlanych, dostaw i usług, optymalnie odpowiadających ich potrzebom” Jeżeli ze względu na przedmiot zamówienia zamawiający (racjonalnie działający) uzna, że cena jako jedyne kryterium oceny ofert umożliwi mu otrzymanie wysokiej jakości robót budowlanych, dostaw i usług, optymalnie odpowiadających jego potrzebom… to w czym problem. Nie tylko właściwy dobór kryteriów umożliwi mu otrzymanie wysokiej jakości robót budowlanych, dostaw i usług, optymalnie odpowiadających jego potrzebom. Uzyskanie wysokiej jakości robót budowlanych, dostaw i usług jest także pochodną opisu przedmiotu zamówienia, warunków udziału w postępowaniu i postanowień umowy w sprawie zamówienia publicznego, które zostaną wprowadzone do umowy w sprawie zamówienia publicznego.
Cena jako jedyne kryterium oceny ofert...
Na podstawie art. 246 ust. 2 ustawy Pzp, zamawiający publiczni, o których mowa w art. 4 pkt 1 i 2 ustawy Pzp, oraz ich związki mogą zastosować kryterium ceny jako jedyne kryterium oceny ofert albo jako kryterium o wadze przekraczającej 60%, jeżeli określą w opisie przedmiotu zamówienia wymagania jakościowe odnoszące się do co najmniej głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia.
Przepisy ustawy Pzp nie definiują pojęć „wymagań jakościowych” i „głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia”. Wymagania jakościowe będą zróżnicowane w zależności od przedmiotu zamówienia. W przypadku, gdy przedmiotem zamówienia będą dostawy wymaganiami jakościowymi mogą być parametry techniczne, właściwości odżywcze, skład chemiczny, cechy funkcjonalne, wymagania dotyczące wydajności lub funkcjonalności, w tym wymagania środowiskowe, pod warunkiem, że podane parametry będą dostatecznie precyzyjne, aby umożliwić wykonawcom ustalenie przedmiotu zamówienia, w tym również wymagane cechy materiału lub produktu określone przez m. in. normy, europejskie oceny techniczne lub wspólne specyfikacje techniczne, warunki dostawy (inaczej mówiąc: wystarczający poziom wymagań jakościowych odnoszących się do najważniejszych cech opisu przedmiotu zamówienia, umożliwiający sporządzenie oferty z uwzględnieniem najważniejszych (istotnych) warunków realizacji zamówienia).
Główne elementy składające się na przedmiot zamówienia to elementy opisu przedmiotu zamówienia charakteryzujące jego przeznaczenie i umożliwiające wykonawcy dokonanie obliczenia ceny oferty (sporządzenie oferty), w tym zakres lub rozmiar zamówienia. Główne elementy składających się na przedmiot zamówienia to również warunki realizacji zamówienia.
Określenie wymagań jakościowych odnoszących się do co najmniej głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia nie musi dotyczyć każdego, nawet najmniejszego elementu opisu przedmiotu zamówienia. Z przepisu art. 246 ust. 2 ustawy Pzp wynika, że wymagania jakościowe muszą odnosić się do co najmniej głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia, a więc tych najważniejszych, przesądzających o jego przeznaczeniu, oraz wielkości lub zakresie oraz sposobie jego wykonania.
W wyroku z dnia 7 czerwca 2021 r., KIO 1045/21, Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że ważne jest, aby określono pewne ramy jakościowe, w których poruszać mają się wykonawcy. Takie ramy, zdaniem składu orzekającego, określały dokumenty załączone do SWZ, gdzie zamawiający określił wymagania dla kilku diet. Wskazano liczbę porcji w odniesieniu do produktów mlecznych, ich podaż (wyłącznie półtłuste lub chude w odniesieniu do diety lekkostrawnej), proporcje spożycia warzyw do owoców, w szczególności, że warzywa winny być głównie w postaci surowej: surówki, sałatki, dodatek do śniadania i kolacji lub w postaci gotowanych warzyw do obiadu, liczbę porcji owoców dziennie (owoc można zastąpić sokiem owocowym - 1 porcja odpowiada 1 szklance soku, uwaga: porcja kompotu nie stanowi porcji owocu). W przypadku diety lekkostrawnej wymieniono szereg produktów przeciwwskazanych, takich jak: ostre przyprawy, chrzan, kasza gryczana, bułka grahamka, tłuste produkty mięsne, w tym kiełbasy, pasztety, parówki, mortadela, baleron, flaki wołowe, tłuste produkty mleczne, warzywa kapustne, ogórek, rzodkiewka, szczypiorek, kukurydza, cebula, warzywa konserwowe, majonez, musztarda, tłuste sosy, owoce suszone. Zamawiający określił także średnią liczbę pacjentów, sposób dystrybucji posiłków przez system termosowy, godziny ich dostarczania, udział procentowy poszczególnych posiłków w cenie pełnego wyżywienia dziennego, obowiązek przygotowania posiłków w pomieszczeniach gastronomicznych i przewożenia środkiem transportu spełniającym wymagania higieniczno-sanitarne, obowiązek przestrzegania norm żywieniowych, obowiązek zatrudnienia dietetyka celem zapewnienia właściwej wartości kalorycznej i odżywczej posiłków, a także obowiązek wdrożenia i stosowania zasad systemu HACCP.
Jednocześnie zgodnie z wzorem umowy dostarczone posiłki musiały uwzględniać aktualne zalecenia Instytutu Żywności i Żywienia, w szczególności co do struktury rzeczowej, kaloryczności, jakości, urozmaicenia, spełniać obowiązujące w tym zakresie wszelkie normy żywieniowe, w tym ze szczególnym uwzględnieniem norm żywieniowych dla pacjentów szpitali. Wykonawca był obowiązany przedkładać zamawiającemu do jego akceptacji także jadłospis na każde kolejne 14 dni, ze wskazaniem precyzyjnych nazw potraw i środków spożywczych, w tym informacji dot. obróbki technologicznej, informacji o rodzajach produktów spożywczych, z których posiłki będą przygotowywane, ich gramatury i kaloryczności oraz informacji o alergenach. W ocenie składu orzekającego taki podział uznać należy za logiczny i sensowny, w sposób prawidłowy oddający złożoność przedmiotu zamówienia i zwracający uwagę na najistotniejsze jego elementy. Określenie wymagań jakościowych głównych elementów przedmiotu zamówienia pokazać ma ramy, w których co do jakości przedmiotu zamówienia będą poruszali się wykonawcy realizujący umowę. W ocenie Krajowej Izby Odwoławczej na wystarczającym poziomie określone zostały cechy jakościowe jakie ma spełniać usługa będąca przedmiotem zamówienia.
Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że okoliczność, iż inne podmioty publiczne prowadzą postępowanie o podobnym charakterze i stosują kryteria pozacenowe pozostaje bez związku z rozpoznawanym zarzutem w obliczu określenia w opisie przedmiotu zamówienia wymagań jakościowych odnoszących się do głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia.
Podkreślenia wymaga, że chociażby w trybie podstawowym (w wariantach bez negocjacji i z negocjacjami fakultatywnymi) oraz przetargu nieograniczonym zamawiający już w chwili udostępnienia SWZ zamawiający udostępnia również opis przedmiotu zamówienia opisany w sposób jednoznaczny i wyczerpujący, za pomocą dostatecznie dokładnych i zrozumiałych określeń, uwzględniając wymagania i okoliczności mogące mieć wpływ na sporządzenie oferty, uwzględniając wymagane cechy dostaw, usług lub robót budowlanych. Oznacza to, że w trybie podstawowym oraz przetargu nieograniczonym zamawiający zawsze określa w opisie przedmiotu zamówienia wymagania jakościowe odnoszące się nie tylko do co najmniej głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia, ale do wszystkich elementów składających się na przedmiot zamówienia.
Podobne stanowisko zostało wyrażone w wyroku z dnia 14 marca 2024 r., KIO 583/24 KIO 588/24, w którym skład orzekający uznał, że zamawiający był uprawniony do zastosowania kryterium ceny jako jedynego kryterium oceny ofert, ponieważ zamawiający w opisie przedmiotu zamówienia i załącznikach do niego określił wymagania jakościowe odnoszące się do co najmniej głównych elementów składających się na przedmiot zamówienia.
W załączniku nr 1 (zakres czynności związanych utrzymaniem czystości) zamawiający opisał w sposób szczegółowy, kiedy, w jakich częstotliwościach i miejscach z doszczegółowieniem nawet czasu należy wykonać w poszczególnych obszarach pracy określonych czynności, z uwzględnieniem jakości pracy wszystkich biorących udział osób, z doszczegółowieniem czy jest to salowa czy zespół salowych. W zakresie uwzględniono nawet szczegóły mycia, konserwacji, postępowania w zależności od stopnia zabrudzenia i czym zostało zbrudzone np. wykładziny z uwzględnieniem czasu, częstotliwości i jakości.
W załączniku nr 2 (zakres czynności związanych z transportem) zamawiający szczegółowo wskazał jakie czynności w zakresie transportu powinny być wykonywane 3 razy dziennie, 2 razy dziennie, 1 raz dziennie. Ponadto załącznik określał czynności wykonywane według potrzeb w trybie pilnym i całodobowo oraz czynności wykonywane według potrzeb poszczególnych jednostek organizacyjnych Szpitala. W załączniku opisano w sposób szczegółowy poszczególne czynności do wykonania w ramach realizacji transportu (m.in. transport narzędzi, transport odpadów, transport chorych, transport łóżek, transport materiału do badań). Oprócz tego w załączniku wskazano, które czynności w ramach transportu odbywają się wózkami zamawiającego, a które wózkami wykonawcy. Załącznik nr 4 (zasady pracy) zawierał kompensum schematów z uwzględnieniem szczegółów dotyczących aspektów zachowania się pracowników w poszczególnych obszarach oraz odniesienie się do innych załączników, w których są wskazane szczegółowe czynności i zakresy pracy i odpowiedzialności. W załączniku wskazano również potrzebę znajomość procedur szpitalnych w aspekcie zakażeń wewnątrzszpitalnych z uwzględnieniem bezpieczeństwa pracy i jakości tej pracy pracowników, a także procedury i plany higieniczne, opisy systemu powiadamiania pracowników wykonujących czynności w trybie pilnym i całodobowo (system powiadamiania pracowników musiał zapewnić tryb pilny i całodobowy realizacji zadań określonych w Załącznikach nr 1, 2 i 3).
Załącznik nr 6 (kryteria doboru preparatów myjących, do konserwacji oraz środków dezynfekcyjnych) zawierał charakterystykę preparatów do dezynfekcji, do czego powinny być używane, jaki powinny mieć charakter działania, kiedy konkretnie należy je użyć. W opisie przedmiotu zamówienia określono również zasady oceny epidemiologicznej, opis standardów jakościowych sprzątania. Biorąc pod uwagę powyższe Krajowa Izba Odwoławcza uznała, że zamawiający określił standardy jakościowe usług poprzez dokładne i precyzyjne opisanie czynności, jakie pracownicy wykonawcy muszą wykonać oraz określił częstotliwość ich wykonania, wskazał minimalną ilość personelu potrzebną do zrealizowania usługi i zasady pracy (w jaki sposób i jakim sprzętem czynności należy wykonać) oraz zasady oceny realizacji usługi. Zamawiający opisał również płyny dezynfekcyjne o spektrum biobójczym lub adekwatnym do zagrożenia.
Cena może być jedynym kryterium oceny ofert, w przypadku gdy przedmiotem zamówienia jest wykonanie robót budowlanych. Jeżeli przedmiotem zamówienia jest wykonanie robót budowlanych przedmiot zamówienia opisuje się za pomocą dokumentacji projektowej oraz specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych. Szczegółowy zakresu i formę dokumentacji projektowej i specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych określa rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego (Dz.U. poz. 2454). Dokumenty wchodzące w skład dokumentacji projektowej określają zakres i rozmiar robót podstawowych w zakresie i stopniu dokładności niezbędnych do przygotowania oferty przez wykonawcę. Specyfikacja lub specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych stanowią opracowania zawierające między innymi zbiory wymagań, które są niezbędne do określenia standardu i jakości wykonania robót, w zakresie sposobu wykonania robót budowlanych, właściwości wyrobów budowlanych oraz oceny prawidłowości wykonania poszczególnych robót.
Specyfikacje techniczne wykonania i odbioru robót budowlanych określają wymagania jakościowe mające wpływ na jakość wykonania robót budowlanych, jak: wymagania dotyczące właściwości wyrobów budowlanych, niezbędne wymagania związane z ich przechowywaniem, składowaniem i kontrolą jakości, wymagania dotyczące sprzętu i maszyn niezbędnych lub zalecanych do wykonania robót budowlanych zgodnie z założoną jakością, wymagania dotyczące środków transportu, wymagania dotyczące wykonania robót budowlanych z podaniem sposobu wykończenia poszczególnych elementów, tolerancji wymiarowych i szczegółów technologicznych oraz niezbędne informacje dotyczące odcinków robót budowlanych, przerw i ograniczeń, a także wymagania specjalne, opis działań związanych z kontrolą, badaniami oraz odbiorem wyrobów i robót budowlanych. W przypadku, gdy przedmiotem zamówienia są roboty budowlane, wymagania jakościowe mogą również obejmować wymagania w zakresie dostępności dla osób niepełnosprawnych oraz warunki testowania, kontroli i odbioru obiektów budowlanych, a także metody i techniki budowy.
Sporządzenie opisu przedmiotu zamówienia na wykonanie robót budowlanych zgodnie z przepisami rozporządzenia Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 20 grudnia 2021 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy dokumentacji projektowej, specyfikacji technicznych wykonania i odbioru robót budowlanych oraz programu funkcjonalno-użytkowego, z uwzględnieniem przepisów art. 99-102 ustawy Pzp, oznacza, że zamawiający określił w opisie przedmiotu zamówienia wymagania jakościowe odnoszące się do wszystkich elementów składających się na przedmiot zamówienia i jest uprawniony do zastosowania kryterium ceny jako jedynego kryterium oceny ofert.
Cena może być jedynym kryterium oceny ofert w zamówieniu na zaprojektowanie i wykonanie robót budowlanych, pod warunkiem, że w programie funkcjonalno-użytkowym, zostaną określone wymagania jakościowe odnoszące się do co najmniej głównych elementów składających się na przedmiot robót budowlanych, z uwzględnieniem specyfiki obiektu budowlanego, a także opisze w wystarczająco precyzyjny i zrozumiały sposób warunki realizacji umowy.
Należy zauważyć, że zgodnie z § 15 rozporządzenia program funkcjonalno-użytkowy służy do opisu przedmiotu zamówienia, ustalenia planowanych kosztów prac projektowych i robót budowlanych, przygotowania oferty - szczególnie w zakresie obliczenia ceny oferty oraz wykonania prac projektowych. Program funkcjonalno-użytkowy musi być opracowany w sposób, który umożliwi wykonawcy obliczenie ceny oferty nie tylko za wykonanie prac projektowych, ale także ceny oferty, a więc również za wykonanie robót budowlanych.
Zapraszam na portal wPrzetargach.pl